هدفگذاری در زندگی؛ مقدمه تصمیمگیری است
-آيا تصميمگيري، پديدهی عجيب و ناشناختهايست يا آنكه كار راحت و سادهايست؟
تصميمگيري متضمن نوعي انتخاب است. انتخاب يك كلمهی شش حرفي است، كه قدرت آن شايد از تمام نيروهاي عالم بيشتر است و ميتواند زندگيمان را براي هميشه متحول سازد. ما هر روزه در معرض دهها انتخاب هستيم، اما متاسفانه چنان به عادات خود ميچسبيم كه ممكن است كاملاً از انتخابهايمان بيخبر باشيم. بسياري از زندگيها بر اثر انتخاب يك تصميم نابهجا بر باد رفته است و بسياري ديگر نيز با اخذ تصميم درست و اصولي، مسير تكاملي و پيشرفت را طي كردهاند.
اگر تصميمات ما بر اساس يك بينش اخذ شود، يعني با توجه به داشتهها و آگاهي و بينش خود اتخاذ گردد، كار عجيب و ناشناختهاي نيست.
-آیا روشهای تصمیمگیری مختلفی وجود دارد؟ اگر چنین است کدام تصمیمگیریها صحیح و کدام ناسالم است؟
روش تصميمگيري اصولي يكي بيش نيست و تصميمگيريهاي اصولي داراي مراحلي بدين ترتيب است؛
۱. تعيين يا تشخيص مساله يا هدف
۲. تشخيص راهحل هاي مربوطه
۳. ارزيابي منطقي راهحلها
۴. انتخاب بهترين راهحل
۵. اجرا
اين مراحل، همان مراحل حل مساله است كه توسط جان ديوئي مربي بزرگ تعليم و تربيت بيان شده است. اين نوع تصميمگيريها در تمام مراحل زندگي قابل اجراست كه همان روش صحيح تفكر است كه متاسفانه مردم كمتر از اين روش استفاده ميكنند. مردم بيشتر بر اساس آداب خود عمل ميكنند و كمتر بر اساس روش تفكر يا روش حل مساله اقدام مينمايند.
-در قرآن و در تعاليم حياتبخش اسلام، چهقدر به اهميت تفكر پرداخته شده است؟
خداوند در دهها آيه نشانههاي خود را به تفكر واداشتن مردم بيان ميكند. تعابيري چون (لعلهم يتفكرون، لعلكم تتفكرون، افلا تتفكرون، لقوم يتفكرون) و يا تعابيري چون (افلا تعقلون، افلم تكونوا تعقلون، لعلكم تعقلون، ان كنتم تعقلون، لقوم يعقلون، افلا يعقلون) كه هر يك از آنها چندين بار تكرار شده است. در اين آيات خداوند اهميت تفكر را به ما يادآور ميشود و ايمان را بر پايه آن ميداند.
اگر والدين فرزندان خود را به تفكّر ترغيب نمايند و نظام آموزشي به گونهاي عمل كند كه از همان مراحل اوليه كودكان را در انتخابها و تصميمات خود از روش حل مساله استفاده كنند و در حل هر موضوعي از عادات خود و از روش آزمايش و خطا استفاده ننمايند، در رشد فردي و اجتماعي تحولي اساسي به وجود خواهد آمد.
-ممكن است مراحل تصميمگيري درست و منطقي، يا همان حل مساله را بيشتر توضيح دهيد؟
بله، با كمال ميل. اولين گام در تصميمگيري اصولي مشخص كردن هدف است. تا ندانيم كه به چه ميخواهيم برسيم، نميتوانيم تصميم درستي بگيريم. فرض كنيم ميخواهيم به سفر برويم تا ندانيم به كجا ميخواهيم سفر كنيم، نميدانيم چهقدر پول لازم داريم.
اگر همانطور بدون هدف و برنامه مشخص سفر كنيم، موفق نبوده و سفر خوبي نخواهيم داشت. اين امر شامل تمام موضوعات زندگي مثل انتخاب دوست، انتخاب همسر، كار، رشته تحصيلي و... ميشود. در این مرحله موضوع یا مشکل را تعریف و مشخص میکنیم؛ در مواقعی که فرصت لازم وجود دارد با یادداشت کردن موضوع اصلی و تقسیم کردن به اجزاء تشکیلدهنده آن به بررسی دقیقتر میپردازیم.
مرحله بعدي، جمعآوری اطلاعات است. در این مرحله تمامی راهحلهای موجود را از طریق بارش فکری جمعآوری میکنیم. تمامی راهحلها چه خوب و چه بد که به ذهنمان میرسد را یادداشت کرده و هریک را ارزشگذاری کرده یا نمره میدهیم. بايد از بين راههاي مختلف نزديكترين، عقلانيترين و متناسبترين راه رسيدن به هدف را انتخاب كنيد. اگر قصد سفر داريد، بايد پس از انتخاب مقصد، به امكانات مالي و توانايي جسمي خودتان و ... توجه داشته باشيد.
گام بعدي بررسی عواقب هر انتخاب است. در این مرحله تلاش میکنیم با استفاده از نیروی فکر و تجارب ذهن و هم چنین نظرات دیگران به بررسی و پیشبینی پیامدهای مثبت و منفی هریک از انتخابهای خود در مرحله قبلی بپردازیم.
مرحلهی بعدي اجرای تصمیمگیری است. در این مرحله بهترین راهحل بررسی شده از میان انتخابهای قبلی را به مرحله اجرا میگذاریم. تصمیم خود را عملی میکنیم و در نهايت ارزشیابی مجدد انجام ميدهيم.
در این مرحله تصمیم گرفتهشده را پس از اجرا، ارزیابی میکنیم. اگر به نتایج مفید و مثبت دست یافتیم نشانه آن است که تصمیمگیری ما درست و موفقیتآمیز بوده است. ولی اگر به نتایج موردنظر دست نیافتیم راهحلهای قبلی را مجدداً بررسی میکنیم تا تصمیمگیری مناسبتری اتخاذ گردد.
-چرا بسياري از مردم در تصميمگيريها دچار اشتباه ميشوند و تصميمات غلط ميگيرند؟
چون از كودكي براي تفكر و درست انديشه كردن آموزش نديدهاند. اشكال در تعليموتربيت ماست. مشكل تصميمگيريهاي غلط، يك مشكل تربيتي است. چرا كه بايد از همان كودكي و حتي براي تصميمات كوچك به كودك آموزش داده شود و تشويق شوند از قدرت تفكر خود استفاده نمايند تا در بزرگسالي براي هر امر اصولي، طبعاً اصولي و صحيح تصميم بگیرند.
نگاه كنيد در حال حاضر چقدر از افراد جامعه ما از تصميمات غلط رنج ميبرند. در جامعه افراد بيشتر تحتتاثير عادات خود هستند و از آزمايش و خطا استفاده ميكنند. نوجواني ميخواهد ادامه تحصيل دهد، دختر خانمي ميخواهد ازدواج كند، جواني ميخواهد به اشتغال بپردازد، حتي شاغلين در نهادها، ميخواهند تصميمگيري كنند، چه تعداد از اين افراد قبل از تصميمگيري از روش حلمساله استفاده ميكنند؟
ملاحظه ميفرماييد بسياري افراد بدون بررسي دقيق بصورت تصادفي در رشتهاي تحصيل ميكنند، جوانان دستخوش احساسات تند هستند و بدون تفكر و تدبّر و بر اساس آزمايش و خطا به انتخاب همسر اقدام ميكنند و حتي مسئولي بدون تفكر و تدبّر، اقدام به امري در ادارهاي مينمايد و بعد از مدتي ميفهمد چهقدر در تصميماتش اشتباه كرده است.
-به طور كلي و بصورت جمعبندي، چه راهكارهايي براي تصمیمگیری درست و منطقی پيشنهاد ميكنيد؟
در تصمیمگیری بهتر است با افراد آگاه، متخصص و باتجربه مشورت نماییم. در مورد تصمیمات گروهی یا خانوادگی بهتر است نظر تمامی افراد گروه را جویا شویم. برای اینکه تصمیمگیرنده خوبی باشیم، سعی کنیم خودآگاهی خود را افزایش دهیم. مسؤولیت پیامدهای تصمیم خود را شخصاً برعهده بگیریم، با مدیریت و کنترل هیجانهای خود مثلاً خشم، شادي و... تصمیمات منطقیتری بگیریم. در مورد مسائل شخصی با حفظ و تقویت اعتمادبهنفس اجازه ندهیم دیگران برای ما تصمیم بگیرند.
در تصمیمگیریهای خود به تمام جوانب موضوع توجه کنیم، سعی کنیم قبل از اجرای تصمیم پیامدهای مثبت و منفی آن را بررسی کنیم و امتیاز بدهیم. نگاه مثبت، همراه با تفکر و شناخت باعث میشود تصمیمهای درستتر و منطقیتر بگیریم، فرصت تصمیمگیری را از دیگران به ویژه فرزندانمان دریغ نکنیم، شهامت تصمیمگیری را در خود و دیگران تقویت نماییم و آخر اینکه فراموش نکنیم هدفگذاری در زندگی، مقدمه تصمیمگیری است.
منبع: آستان مهر
کارشناس: دکتر حسین فکوری حاجی یار
وبلاگ جوانان هلال احمر دانشگاه آزاد اهواز در نظر دارد اخبار داخلی کانون را به همراه مطالب آموزشی نظیر امداد و کمک های اولیه و همچنین پزشکی-سلامت را به اطلاع کلیه علاقمندان و خصوصا اعضای محترم این کانون برساند.